Trẻ trâu hay là tự do ngôn luận?

Báo The Local của Đan Mạch hôm nay đưa một tin chấn động:

“Biểu tượng Nàng tiên cá của Copenhagen bị phá hoại để phản đối việc đánh bắt cá voi”

Chấn động thật, khi bức ảnh đăng kèm cùng bài báo là hình ảnh bức tượng Nàng tiên cá bị bôi bẩn bằng sơn đỏ, kèm với lời nhắn của thủ phạm “Đan Mạch, hãy bảo vệ những chú cá voi của quần đảo Faroe”.

2a862133ad69e05c1b3b09ee2b25bafb36c20c669a38a8bc29b56c9a71660b76

Nói thêm về bức tượng Nàng tiên cá, hay được gọi là “Little Mermaid”. Đây là biểu tượng của thành phố Copenhagen và Đan Mạch, giống như Merlion của Singapore hay Manneken Pis (chú bé đi tè) của Brussels vậy. Little Mermaid thường được xem là địa điểm phải đến mỗi khi đi du lịch đến Copenhagen, dù từ trung tâm đi bộ ra mất khoảng … 20-30 phút. Bức tượng là đóng góp của Carl Jacobsen cho thành phố để tỏ lòng tri ân tới Hans Christian Andersen sau khi thưởng thức vở ballet Nàng tiên cá dựng từ câu chuyện cùng tên của ông. Thường du khách khi đến thăm bức tượng sẽ hay … thất vọng vì bức tượng nhỏ quá, chỉ cao khoảng 1.25m và nặng tầm 175 kg, lại xám xịt và đứng cô đơn trên một tảng đá, nói chung là … không được hoành tráng theo tiêu chuẩn biểu tượng cho lắm.

Chắc hẳn hành động này, theo như lời nhắn, là để phản đối việc săn bắt cá voi trên quần đảo Faroe, một vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, dù việc săn bắt này vốn là truyền thống lâu đời của dân trên đảo.

1496137804_20170530-084135-l_69mb

Cảnh sát Copenhagen hiện đã bắt tay điều tra vụ việc. Đây không phải là lần đầu tiên bức tượng này bị phá hoại. Ngoài việc bị sơn bậy lên nhiều lần, đầu của bức tượng đã bị … đánh cắp hai lần vào năm 1964 và 1998, trong khi một cánh tay đã từng bị bẻ trộm vào năm 1984. Ngoài ra, Nàng tiên cá còn bị ném xuống biển vài lần. Thậm chí, để phản đối Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập EU vào năm 2004, ai đó là trùm khăn burqa (khăn trùm đầu của Hồi giáo) lên đầu của Nàng tiên cá. Hai năm sau đó, vào ngày 8/3/2006 ai đó lại nhét vào tay nàng một cái … dương vật giả, đổ sơn xanh và ghi chữ “March 8” như để chào mừng ngày Quốc tế Phụ nữ vậy. Có vẻ như Nàng tiên cá bé nhỏ đang ngày càng trở thành mục tiêu ưa thích cho các hoạt động phá hoại, một số nhằm vào mục đích chính trị.

1496137971_collage33

Dĩ nhiên, người dân và chính quyền Copenhagen rất bất bình. Một di sản quốc gia như bức tượng Nàng tiên cá thì không thể bị xâm phạm lố bịch như vậy. Sau khi kiểm tra camera an ninh, hi vọng cảnh sát sẽ tìm được thủ phạm.

Tuy nhiên, tại sao sau bao nhiêu lần bị phá hoại, người ta vẫn chưa có biện pháp bảo vệ Nàng tiên cá cho phù hợp?

Để giải thích điều này, mình nghĩ có thể dựa vào việc Đan Mạch là một xã hội tự do tư tưởng (liberal), mọi người đều có thể biểu đạt suy nghĩ và tư tưởng của mình. Tự do tư tưởng ở Đan Mạch lớn đến mức biến quốc gia này trở thành nơi nảy sinh rất nhiều ý tưởng cho thế giới, ví dụ như Đan Mạch là quốc gia đầu tiên cho phép hôn nhân đồng giới vào năm 1989, quốc gia đầu tiên có “đại sứ kĩ thuật số” (Digital Ambassador – một chức vụ chuyên làm công tác ngoại giao với các tập đoàn công nghệ). Ở Đan Mạch, tự do ngôn luận được đảm bảo tối đa, miễn là có chứng cứ hoặc lập luận thuyết phục, người ta có thể chỉ trích cả Hoàng gia Đan Mạch (vậy nên vài lần mình thấy gia đình hoàng gia … lên báo lá cải). Mức độ tự do tư tưởng cho phép người dân Đan Mạch có thể nói bất kì điều gì mình suy nghĩ, miễn là dựa trên nền tảng tôn trọng lẫn nhau. Và sự tự do này cho phép xã hội Đan Mạch có những “thử nghiệm xã hội” (social experiment) mà tiêu biểu là Christiania Town (mình sẽ viết thêm về nơi này khi có thời gian).

Nhưng đôi khi người ta tự do quá lại không phân biệt được ranh giới giữa việc phá hoại và việc thể hiện quan điểm. Mình thì nghĩ với những di sản quốc gia hoặc biểu tượng văn hóa của một cộng đồng thì không nên xâm phạm như thế. Nhưng có lẽ ở Đan Mạch người ta vẫn còn đang tranh cãi đâu là giới hạn của việc tự do tư tưởng nên trong tương lại việc bức tượng Nàng tiên cá bị phá hoại chắc sẽ còn tái diễn.

1496138202_20170530-105259-l_47mb

Thế nên coi việc phá hoại bức tượng Nàng tiên cá là trẻ trâu hay là tự do ngôn luận thì … còn phải tùy góc nhìn, và còn phải tranh luận nữa. Theo đúng tinh thần của xứ ĐM đấy.

Trộm nghĩ cái này mà xảy ra ở xứ Đông Lào thì xác định…

Nguồn ảnh: thelocal.dk

Advertisements