Chuyện cái tổ chim

(Thật ra trên bài viết đăng tải trên Barcode tháng 7/2017 và trên Facebook đều dùng từ “chuồng chim”. Sau đó ở đây mình nghĩ lại, dùng từ “tổ chim” có vẻ nghe “đỡ lúa” hơn, nghe “sang” hơn nên dùng “tổ chim” ở đây để thử nghiệm, hehe. Tuy nhiên, bản thân mình cũng tự phân vân không biết là “chuồng chim” hay “tổ chim” nghe đúng hơn, vì theo mình “tổ chim” thì mang tính tự nhiên, do chim tự làm hơn, còn “chuồng chim” thì chắc chắn là do con người tạo ra.

Bài viết trên Barcode Magazine ngày 6/7/2017. Link tại đây

Chuyện này xảy ra từ vài tháng trước.

Ở trên đường Pasteur, gần khúc giao với đường Tôn Thất Thiệp, ở ngay đền thờ Ấn giáo, có một con hẻm nhỏ.

Trong con hẻm đó có một tổ chim bồ câu.

20626168_10155516335298397_7029307150932302165_o

Đó là một cái tổ lớn gồm hàng trăm hốc nhỏ, được xây dính vào tường bằng gạch đỏ. Tổ chim nằm kế một cửa hàng chuyên bán đồ nội thất cổ sưu tầm, được che bóng bởi một cái cây già chắc đã phải gần trăm tuổi, cùng chia sẻ chung bức tường với nó.

Tôi phát hiện con hẻm nhỏ yên tĩnh này vài năm trước, trong một lần tình cờ đi lang thang chụp ảnh vào ngày nghỉ. Đó là một góc khuất thú vị ở Sài Gòn mà không phải ai cũng biết, dám cá rằng những trang web chuyên về địa điểm check-in cho giới trẻ cũng chưa hề đề cập đến nơi này. Đứng ở đây vào một ngày đẹp trời, có lúc bạn sẽ thấy hàng chục chú chim bồ câu bay đến, lấp ló giữa hàng trăm cái chuồng nhỏ, bỏ mặc bạn đang ngẩn ngơ để vui đùa như đang ở nhà của chúng. Có một dòng chữ ở dưới, ghi rằng “tổ chim bồ câu từ năm 1920”, không biết có thật là từ 1920 hay không nhưng rõ ràng chất liệu gạch, lối xây dựng cho thấy tổ chim đã được xây dựng từ rất lâu. Không ai biết rõ ai là người đã xây tổ chim, nhưng những người ở trong con hẻm này cũng khẳng định thứ này đã được xây từ thời còn thuộc Pháp.

Cách đây vài tuần, tôi tình cờ đọc được một bài viết về cái tổ chim bồ câu này, viết bằng tiếng Anh, trên Saigoneer, một trang tin dành cho người nước ngoài đang sinh sống tại Sài Gòn. Bài viết có tựa đề “Những ngày cuối cùng của tổ chim bồ câu”. Ngạc nhiên, tôi vào đọc thì thấy bức ảnh tổ chim đã bị đập dang dở, kèm câu chuyện của người đàn ông đã sống cạnh tổ chim 20 năm. Không rõ lí do chính xác tại sao tổ chim lại bị đập, bài viết chỉ đoán rằng do khu vực này bị giải tỏa để xây dựng tòa nhà mới nên tất cả kiến trúc cũ ở đây đều bị tháo dỡ. Tôi thử làm một cuộc tìm kiếm nhỏ trên những trang tin tiếng Việt khác, kết quả là không có tờ báo nào viết về nơi này. Tổ chim bồ câu chỉ tồn tại trong cuộc thảo luận trên một diễn đàn nọ, và trong một bài blog hoài niệm về Sài Gòn của một Việt kiều xa xứ.

20545439_10155516338883397_2738622193504782914_o
Ảnh: Lee Starnes

Tôi giật mình lục lại đống hình của mình trong ổ cứng, cuối cùng tìm lại được một tấm ảnh duy nhất chụp tổ chim vào một ngày hè. Tấm hình phim năm nào giờ trở thành vật lưu giữ duy nhất kí ức của tôi về cái tổ chim bồ câu bằng gạch, có hàng trăm hốc nhỏ, nằm cạnh cái cây già trong một con hẻm ở ngay trung tâm Sài Gòn. Thật khó để tìm được một nơi như thế này giữa một Sài Gòn đang thay da đổi thịt từng ngày, nơi mà bạn có thể trốn vào giữa buổi trưa, tránh khỏi khói bụi và nắng nóng gần 40 độ C để ngồi dưới bóng cây ngắm lũ chim bồ câu và tận hưởng chút yên tĩnh hiếm hoi ở thành phố ồn ào này.

Ở một thành phố lớn như Sài Gòn, nếu chịu khó mày mò, người ta sẽ tìm được rất nhiều góc nhỏ như thế. Mỗi góc nhỏ lại có một điều gì đó thú vị, một công trình gì đấy, một nhân vật nào đấy, một câu chuyện nào đó đủ để những kẻ sinh ra và lớn lên ở Sài Gòn hay đã trót yêu Sài Gòn lại hiểu thêm về thành phố của mình hơn. Chúng là những mảnh ghép tạo nên phần hồn của thành phố, cái phần giá trị mà chỉ những ai thật sự yêu thành phố này mới có thể hiểu được. Những chỗ như thế này, người ta thường không quan tâm đến, phần vì nó không đủ giá trị để trở thành di sản, phần vì nó không đủ hấp dẫn để làm thương mại, chỉ lặng lẽ tồn tại từ năm này qua năm khác, trở thành điểm đến của những kẻ yêu Sài Gòn và thích lang thang và âm thầm chấp nhận số phận khi người ta nghĩ ra một dự án mới sinh ra tiền ở đấy.

Nghĩ đến mà thấy tiếc, giá mà tôi còn ở Sài Gòn lúc này thì sẽ tranh thủ chạy ra chụp chút hình ảnh của phần tổ chim còn sót lại. Thế là một góc thú vị nữa của Sài Gòn đã ra đi, sau bao nhiêu góc thú vị khác đã phải nhường chỗ cho quá trình hiện đại hóa của thành phố. Tôi sợ rằng mai sau khi trở về, những góc nhỏ mà tôi đã từng lang thang sẽ không còn nữa, chỉ còn lại cảm giác lạ lẫm khi đứng giữa những khu mua sắm hiện đại, nơi mà tôi có thể tìm thấy ở bất kì thành phố lớn nào khác trên thế giới.

Tôi tự hỏi sẽ còn bao nhiêu góc nhỏ như thế này biến mất trong những năm tới, khi những giá trị tinh thần, lịch sử và văn hóa không còn đủ sức chống lại sức hút của lợi nhuận và vẻ hào nhoáng của hiện đại hóa. Tôi tự hỏi phần hồn của Sài Gòn, sẽ còn lại gì trong cơn chuyển mình của thành phố?

Dĩ nhiên, một mình tôi không trả lời được.

20617060_10155516342518397_1070435560892663507_o

Nghĩ lại từ việc tổ chim, lại thêm một lần nữa tự nhủ sau này đã muốn làm gì hay chụp gì thì phải làm ngay và luôn, chứ cứ chần chừ mãi thể nào cũng lại phải tiếc nuổi một ngày nào đấy khi không còn cơ hội nữa.

Tháng 4/2017

Tham khảo:

Bài viết trên Saigoneer.

Bài viết của một Việt kiều về chuồng chim.

Advertisements